INtetho kaSekela-Somlomo oHloniphekileyo uNomaindia Mfeketo
iLungu lePalamente kumsitho wokusungula ngokusesikweni i-ofisi yeNgingqi yaseMthatha
yoMkhuseli woLuntu ngomhla 01 October 2010
01 October 2010
Mphathi nkqubo
Adv uThulisile Madonsela, uMkhuseli woLuntu
Ookomishoni
Iindwendwe ezibekekileyo
Manene namanenekazi
Kuliqhayiya kum ukuba ndibhekise amazwi kulo
msitho wokusungula ngokusesikweni i-Ofisi yeNgqingi
yoMkhuseli woLuntu.
Mandiqale ndithathe eli thuba lokuvuyisana
no-Adv uThulisile Madonsela ngokuthi achongwe
achongelwe kwisikhundla sokuba nguMkhuseli woLuntu
nomsebenzi omhle awenzayo ukuzalisekisa igunya le-ofisi
yakhe.
Andikwazi kuyigxininisa ngokwaneleyo indima
ebalulekileyo edlalwa ngamaziko afana ne-Ofisi
yoMkhuseli woLuntu ekuphumezeni iinjongo zorhulumente
wentando yesininzi. UMkhuseli woLuntu womeleza intando
yesinizni yomgaqo-siseko ngokuphanda nokulungisa nayiphi
na imiba yombuso engalunganga okanye eyonakalisa ukuziphatha
ngokobulungisa. Ngowama-2009 – 2010, uMkhuseli woLuntu waphanda
izikhalazo zokuziphatha ngokungafanelekileyo ezili-16 136 ekwathi
kuzo kwaphethwa uphando lwezili-14 738. UMkhuseli woLuntu ukwaqulunqe
iingxelo ezingama-44 ngokubhekiselele kuphando kunye neenkqubo zokufikelela
kuluntu. IPalamente izixhasa ngokupheleleyo iinzame ze-ofisi yakho zokubeka
esweni ulawulo olugwenxa kunye nezinye iintlobo zokuziphatha ngokungafanelekanga.
UMgaqo-siseko welizwe lethu ubophelela amaziko ombuso ukuba ancedise kula maziko
ukuqinisekisa ukuzimela kwawo, ukungakhethi, isidima kunye nokusebenza kakuhle.
Ukuphucula intsebenziswano phakathi kwePalamente namaziko axhasa intando yesininzi
iNdlu yoWiso-mthetho yeSizwe iseke i-Ofisi yamaZiko aXhasa iNtando yeSininzi njengeSigqibo
seNdlu yoWiso-mthetho yeSizwe esathathwa kweyeNkanga 2008.
Eyona njongo ibalulekileyo yale-ofisi kukulungelelanisa intsebenziswano kuyo yonke imiba
ebandakanya la maziko. Le Ofisi, phakathi kwezinye izinto eza kuzenza, iza kulungisa iingxelo
ezifumene kumaZiko aXhasa iNtando yeSininzi ukuqinisekisa ukuba ziyashukuxwa yiPalamente.
I-Ofisi iza kulandela izigqibo ezithathwe kwiNdlu yoWiso-mthetho yeSizwe ukuqinisekisa ukuba
ziyaqaliswa ngokupheleleyo.
IPalamente inxibelelene nabo bonke abachaphazelekayo ukwazisa le ofisi intsha.
Kulo mba, nangomhla we-8 kweyoMsintsi 2010, i-ofisi kaSomlomo yabamba intlanganiso
nawo onke amaZiko aXhasa iNtando yeSininzi, eyaba yintlanganiso yokuqala elolu hlobo
ukusukela ngowama-1994. Injongo yaloo ntlanganiso yayikukuphonononga iindlela zokuxhasa
nokukhusela la maziko kwakunye nokwazisa le ofisi intsha. Kwabakho ukutshintsiselana
ngeengcinga eziphilileyo kwaye intlanganiso yaba neziphumo ezihle. INgxelo yeNtlanganiso
iza kujikeleziswa kubo bonke abachaphazelekayo. Kuza kubakho unxibelelwano kwixesha
elizayo njengokuba siqhuba ukuyomeleza ngokuyomeleza iPalamente ukwenza umsebezi wayo
wokongamela.
AmaZiko oMbuso aXhasa iNtando yeSininzi afana noMkhuseli woLuntu aphendula kwiNdlu
yoWiso-mthetho yeSizwe kwaye enza ingxelo yomsebenzi awo nendlela awenza ngayo
umsebenzi wawo ngamaxesha athile amiselwe ngumthetho. IKomiti yeXeshana (ikomiti)
echongwe yiNdlu yoWiso-mthetho yeSizwe ngowama-2006 ukuphonononga la maziko yalatha
kwingxelo yayo ukuba la maziko enza ingxelo ePalamente ngeenjongo ezimbini; eyokuqala,
ukwenza ingxelo ngendlela owenziwa ngayo umsebenzi, okwesibini, ukwazisa, ukunceda
nokuncoma indima yokongamela kwePalamente. Ingxelo yekomiti icacisa ukuba ezi zindlela
ezimbini ezinxulumeneyo la maziko angathi asebenzisane ngazo neNdlu yoWiso-mthetho yeSizwe.
La maziko azisa ngaphambili iingxelo zonyaka apho zinikezela ngeempendulo malunga nomsebenzi
wawo kwakunye nendlela imali ayabelweyo ayichithe ngayo. Ezi ngxelo zithiwa thaca kwiNdlu
yoWiso-mthetho yeSizwe zize emva koko zigqithiselwe kwiikomiti ezifanelekileyo.
Ngaphezu kweengxelo ezimalunga nokuphendula amanye ala maziko azisa ngaphambili iingxelo
ezizimeleyo neziyinene kwiNdlu yoWiso-mthetho yeSizwe ukuze izihlalutye ize isungule. Umzekelo,
uMthetho woMkhuseli woLuntu ugunyazisa uMkhuseli woLuntu azise ngaphambili iingxelo ePalamente,
ngalo naliphi na ixesha ngeziphumo zophando oluthile ukuba ubona kuyimfuneko oko okanye xa ecelwe
ukuba enze njalo nguSomlomo weNdlu yoWiso-mthetho yeSizwe. Umthetho ovumela amanye maziko unezi
zibonelelo malunga nalo mba.
AmaZiko aXhasa iNtando yeSininzi kunye nePalamente asebenza “njengoonogada” kurhulumente
namanye amaziko ombuso. Akwaxhasa enceda iPalamente kumsebenzi wayo wokongamela ngokubonelela
ngolwazi olungafumaneki lula kwiSigqeba okanye kubaPhathiswa. Ezi ngxelo zizimeleyo neziyinene
zifanele ukuncoma indima yepalamente yokongamela ngokubonelela ngolwazi malunga nendlela
iSigqeba/abaPhathiswa abasebenza ngayo kunye neminye imibutho yoluntu.
Ukusekwa kwe-Ofisi yamaZiko aXhasa iNtando yeSininzi yinxalenye yeenzame zokomeleza ngokomeleza iPalamente
ukunxibelelana nala maziko nokuqinisekisa ukuba iingcebiso ezenzayo zithathelwa ingqalelo, zamkelwe zigqithiselwe
ukuze ziqaliswe ukwenziwa.
ICandelo 55 loMgaqo-siseko liyalela iPalamente ukuba ibonelele ngeendlela ezisebenzayo
nezifanelekileyo zokuqinisekisa ukuba onke amalungu ombuso kwinqanaba lesizwe likarhulumente
aphendula kuyo; ize ixhase ulongamelo lwala maziko.
Ukusebenzisana ngqo nokulawulwa kwezimali zikarhulumente kunye neminye imibutho enxulumene
nombuso, iPalamente yaseka iKomiti yee-Akhawunti zoLuntu kunye neSCOPA ukuqinisekisa ukuba
ngenene izimali zelizwe lethu zichithwa ngendlela efanelekileyo. Ezi Komiti zikwasebenza
ngokusondeleleneyo ne-Ofisi yoMphicothi-zincwadi-Jikelele owenze umsebenzi omhle wokudandalazisa
urhwaphilizo, ulawulo olugwenxa kunye nokunqongophala kweenkqubo zokulawula izimali apho
zinqongophele khona.
Ngaphakathi, iPalamente ikwakhokela ngomzekelo, kwaye iye yasungula iphulo lokulwa ubuqhetseba
elimemelela “amaziko acocekileyo, angenalo urhwaphilizo nolawulo olugwenxa”. Eli phulo liyalela
abasebenzi kunye naMalungu ePalamente bathembise ngenkxaso yabo kwiSibhambathiso sokuzinikela kwinkqubo
yokuphendula ecacileyo engenabuqhetseba narhwaphilizo. Ngaphezu koko, uhlengahlengiso lweendlela
zokunikezela ngemisebenzi kwePalamente zexesha eliphakathi kowama-2007 – 2009 luyaqhubeka. Isiphumo
sohlengahlengiso siya kwenza ukuba sikwazi ukuthatha amanyathelo afanelekileyo ukuqinisekisa ukuba
iindlela zethu zokunikezela ngemisebenzi azikwazi kuxhatshazwa nangayiphi na indlela.
Ukugqibezela, ndinqwenela ukukhuthaza i-Ofisi yoMkhuseli woLuntu yaseMthatha, ukuba ibe liziko
elineengcambu nelifikelelekayo kuluntu, iziko elichongwe njengelinye elimemela ubulungisa,
ukuziphatha ngokufanelekileyo nangemfezeko.
Ngawo onke amanyathelo athathiweyo ukuqaqambisa ukongamela kwePalamente, ndiqinisekile ukuba
i-ofisi yakho iya kufumana iqabane elixhasayo ukukhuthaza ulawulo olufanelekileyo.
Isihlomelo
IsiBhambathiso sokuzinikela sifundeka ngolu hlobo kwaye siboniswa esidlangalaleni
kwigumbi lokulindela elikwiSitalato iPlein 90, neParliament eKapa.
Njengomqeshwa nomlawuli wePalamente yoMzantsi Afrika, ndiyazinikela kukukhonza
abantu ngendlela ehambelana nombono wePalamente.
Oku kuthetha ukuba ndiza kuziphatha ngendlela ekhuthaza ukuthembeka nobugorha
bokwenza okulungileyo ngalo lonke ixesha. Ndizinikela uku:
Ukuphakamisa nokukhusela izixhobo eziluncedo ezifunekayo ukuphumeza
umbono wePalamente;
Ukuxhasa, ukukhuthaza nokuvumelana nokuziphatha ngokufanelekileyo
emsebenzini naphakathi kwabalingane noogxa bam;
Ukukhuthaza bonke abanolwazi lokuziphatha ngendlela engamkelekanga
ukuba beze ngaphambili nengxelo yoko kuziphatha ngokwesivumelwano
somgaqo-nkqubo weli ziko;
Ukungamkeli ngesisa, isipho okanye ukwenzelelela okuya kuthi
kuphazamisane nokukwazi kwam ukuthatha isigqibo esilungileyo
nesinobulungisa; kunye
Nokuzisa ngaphambili ingxelo zokuziphatha okungafanelekanga emsebenzini,
amaqhinga, urhwaphilizo nokwenza okungalunganga endinokuthi ndikwazi.
Ngokuziphatha ngale ndlela ichazwe ngasentla, nezenzo zam zihambelana
nokuphakamisa indlela ejongwe ngayo iPalamente noMgaqo-siseko wethu,
ndiya kwenza igalelo ekuphumezeni umbono womgangatho ongcono wobomi
kubo bonke.
Esi sisiBhambathiso sokuzinikela kwam.
Ndiyabulela.
|